Hamiləliyin 37-ci həftəsindən əvvəl doğulan körpə vaxtından əvvəl (prematur) doğulmuş sayılır. Beynin inkişafının ən sürətli dövrü hamiləliyin son həftələrinə düşdüyü üçün bu körpələrin sinir sistemi xüsusi diqqət tələb edir. Əksəriyyəti sağlam böyüyür, amma risk ümumi əhalidən yüksəkdir: serebral iflic 28 həftədən əvvəl doğulanlarda 1000-də təxminən 112, 1000–1499 q çəki ilə doğulanlarda 1000-də təxminən 59 (ümumi əhalidə 1000-də 2). Erkən və planlı izləmə məhz bunun üçündür: problemi vaxtında görmək və dəstəyi gecikdirməmək.
Düzəldilmiş yaş
İnkişaf təqvim yaşına yox, düzəldilmiş yaşa görə qiymətləndirilir: körpənin doğulduğu həftə 40-dan nə qədər azdırsa, bir o qədər həftə çıxılır. 32 həftədə doğulmuş 6 aylıq körpənin düzəldilmiş yaşı 4 aydır və ondan 4 aylıq körpənin bacarıqları gözlənilir. Bu düzəliş adətən 2 yaşa qədər tətbiq olunur.
Nevroloji risklər
- Beyin qanaxması (mədəcikdaxili qanaxma) və ağ maddənin zədələnməsi (periventrikulyar leykomalyasiya)
- Serebral iflic, motor gerilik, koordinasiya problemləri
- Görmə (prematurluq retinopatiyası) və eşitmə pozğunluqları — hər ikisi planlı yoxlanılır
- Nitq və idrak geriliyi, məktəb yaşında öyrənmə və diqqət çətinlikləri
- Qidalanma və udma çətinlikləri, reflüks
Risk doğuş həftəsi azaldıqca və reanimasiyada keçirilən müddət uzandıqca artır. Yenidoğulmuş dövründə ağır infeksiya, uzun süni tənəffüs və bəzi dərman müalicələri də nəticəyə təsir edir — bunlar epikrizdən öyrənilir.
İzləmə cədvəli
| Düzəldilmiş yaş | Nəyə baxılır |
|---|---|
| İlk müayinə (evə yazıldıqdan 2–4 həftə sonra) | Tonus, refleksler, baş çevrəsi, əmgək, qidalanma, yuxu; epikrizin təhlili |
| 3–4 ay | Ümumi hərəkətlərin qiymətləndirilməsi (fidgety dövr), HINE, baş saxlama, əl funksiyası |
| 6 ay | Çevrilmə, oturma başlanğıcı, əşyaya uzanma, səslər, sosial gülüş |
| 9 ay | Oturma, əldən-ələ keçirmə, adına dönmə, ləpə |
| 12 ay | Dayanma, ilk sözlər, işarə etmə, incə hərəkət |
| 18 və 24 ay | Yerimə, nitq, oyun; 18–24 ayda autizm skrininqi; 24 aya qədər düzəldilmiş yaş |
| 3–6 yaş | Nitq, diqqət, davranış, məktəbə hazırlıq |
Sistematik icmallara görə ilk 4 ayda aparılan qiymətləndirmələr arasında ümumi hərəkətlər metodu (Prechtl GMA) gələcək motor nəticəni ən yaxşı proqnozlaşdırır; 8–12 ayda isə standart motor şkalalar daha informativdir. Göstəriş olduqda beynin USM-i (əmgək bağlanana qədər) və ya MRT təyin edilir.
Evdə valideyn nə edə bilər
Qarın üstə oyun vaxtı (oyaq olanda, nəzarət altında), körpə ilə danışmaq və oxumaq, üz-üzə ünsiyyət, yuxu zamanı arxası üstə yatırtma, peyvənd təqviminə əməl (prematur körpələr üçün təqvim xronoloji yaşa görədir), qidalanmanın izlənməsi. Narahat edən hərəkət və ya epizodu videoya çəkib müayinədə göstərin.
Tez-tez verilən suallar
Körpə düzəldilmiş yaşına görə normaldır, amma yaşıdlarından geri qalır
Bu, gözləniləndir və 2 yaşa qədər fərq adətən bağlanır. Düzəldilmiş yaşa görə də gerilik varsa, qiymətləndirmə dərinləşdirilir.
Hansı həftədə doğulan körpəni nevroloq izləməlidir?
34 həftədən əvvəl doğulmuş, 1500 q-dan az çəkili və ya reanimasiyada yatmış hər körpə planlı izlənməlidir. 34–37 həftədə doğulmuş körpələrdə isə ən azı bir nevroloji müayinə və sonra şikayətə görə izləmə məsləhətdir.
Serebral iflic riskini nə vaxt demək olar?
3–4 aylıqda (düzəldilmiş) GMA və HINE ilə, lazım gəldikdə MRT ilə risk yüksək dəqiqliklə qiymətləndirilir; dəstək diaqnoz dəqiqləşməmişdən əvvəl başlanır. Uşaq serebral iflici
Elmi mənbələr
Səhifədəki tibbi məlumatlar aşağıdakı elmi nəşrlərə əsaslanır (PubMed).
- Oskoui M və b. (2013). An update on the prevalence of cerebral palsy: a systematic review and meta-analysis Dev Med Child Neurol. PMID 23346889
- Noble Y, Boyd RN (2012). Neonatal assessments for the preterm infant up to 4 months corrected age: a systematic review Dev Med Child Neurol. PMID 22142216
- Spittle AJ və b. (2008). A systematic review of the clinimetric properties of neuromotor assessments for preterm infants during the first year of life Dev Med Child Neurol. PMID 18190538
- Pires CDS və b. (2020). Predictive value of the General Movements Assessment in preterm infants: a meta-analysis Rev Paul Pediatr. PMID 32401947
- Novak I və b. (2017). Early, Accurate Diagnosis and Early Intervention in Cerebral Palsy: Advances in Diagnosis and Treatment JAMA Pediatr. PMID 28715518
Tibbi baxış: Dr. Aynurə İbrahimovaSon yenilənmə:
Bu səhifədəki məlumat maarifləndirmə xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Uşağınızla bağlı narahatlığınız varsa, müayinəyə yazılın. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.