Uşağı nə vaxt nevroloqa göstərməli: yaş üzrə bələdçi

Adətən: 2 ayda üzə baxıb gülümsəyir, başını qısa müddət saxlayır; 4 ayda başını möhkəm saxlayır, əlləri ilə əşyaya uzanır; 6 ayda dəstəklə oturur, çevrilir, səslər çıxarır; 9 ayda dəstəksiz oturur, əşyanı əldən-ələ keçirir, adına dönür; 12 ayda tutaraq ayağa qalxır, «ana», «ata» kimi sözlər deyir, barmaqla istədiyini göstərir.

Nevroloqa göstərin: 3 ayda başını saxlamır; 4 ayda üzə baxıb gülümsəmir; 6 ayda çevrilmir və ya bir əlini o birindən xeyli az işlədir; 9 ayda dəstəksiz oturmur, adına dönmür; 12 ayda ayağa qalxmır, heç bir söz demir, işarə etmir; əzələlər çox boş və ya çox sərtdir; baş çevrəsi sürətlə böyüyür və ya böyümür; vaxtından əvvəl doğulub, ağır doğuş keçirib, reanimasiyada yatıb.

Bu yaşda tez-tez soruşulan, amma adətən təhlükəsiz hallar: yuxuda qısa titrəmələr (xoşxassəli yuxu mioklonusu), həyəcanlananda bədənin bir neçə saniyə əsməsi (titrəmə tutmaları), çənənin titrəməsi. Fərq qoymaq üçün videoya çəkin və müayinədə göstərin.

Adətən: 15 ayda bir neçə addım atır, 1–2 söz deyir; 18 ayda sərbəst yeriyir, 3 və daha çox söz deyir, sadə göstərişə əməl edir, maraqlı şeyi göstərir; 24 ayda qaçır, iki sözlü ifadə qurur («su ver»), başqalarının yanında oynamağa başlayır; 30 ayda 50-yə yaxın söz işlədir, sadə oyun qurur; 36 ayda pilləkənlə qalxır, 3 sözlü cümlə qurur, danışığı yad adamlar əsasən başa düşür.

Nevroloqa göstərin: 18 ayda yerimir və ya yalnız barmaqları üstündə yeriyir; 18 ayda heç bir mənalı söz demir, göz təması qurmur, adına cavab vermir, barmaqla göstərmir; 24 ayda iki sözü birləşdirmir; əvvəl bacardığı bacarıqları itirir (bu, ən vacib əlamətdir); bir tərəfi zəif işlədir; tez-tez yıxılır, yerişi dəyişib; qıcolma və ya qeyri-adi tutma epizodları olub.

Bu yaşda tez-tez: ağlayarkən nəfəs tutub göyərmə (nəfəs tutma tutmaları — qorxulu görünür, amma adətən təhlükəsizdir; dəmir çatışmazlığı yoxlanmalıdır), kəkələmənin başlanğıcı (2–4 yaş), gecə qorxuları. Autizm spektri üçün 18 və 24 ayda standart skrininq sorğusu (M-CHAT-R/F) tövsiyə olunur.

Adətən: 4 yaşda bir ayaq üstə dayanır, kiçik cümlələrlə danışır, suallar verir, rəngləri tanıyır, başqa uşaqlarla oyun qurur; 5 yaşda hoppanır, nağılı danışır, sayır, adını yazmağa çalışır, qaydalı oyunlarda iştirak edir.

Nevroloqa göstərin: danışığı 4 yaşda yad adamlar başa düşmür; 12 aydan uzun davam edən və ya artan kəkələmə; tez-tez «dalıb qalma» epizodları — uşaq bir neçə saniyə cavab vermir, gözləri boşluğa baxır (absans tutmaları ola bilər); göz qırpma, üz-boyun hərəkətləri kimi tiklər 1 ildən çox davam edir və ya uşağa mane olur; səhərlər baş ağrısı və qusma; yerişdə dəyişiklik, tez-tez yıxılma, pilləkəndə çətinlik; bacarıqların itirilməsi.

Bu yaşda tez-tez: gecə qorxuları və yuxuda danışma (adətən təhlükəsiz), hərəkətlilik (6 yaşa qədər DEHB diaqnozu ehtiyatla qoyulur), qızdırma qıcolması (5 yaşdan sonra nadirdir).

Adətən: oxumağı və yazmağı öyrənir, 20–30 dəqiqə bir işə diqqətini saxlayır, dostluq qurur, qaydalara əməl edir, idman bacarıqları inkişaf edir.

Nevroloqa göstərin: ayda bir neçə dəfə təkrarlanan baş ağrısı, xüsusilə səhər saatlarında, qusma ilə və ya gecə oyadan ağrı; diqqət, impulsivlik və hərəkətlilik həm evdə, həm məktəbdə 6 aydan çox davam edir və öyrənməyə mane olur (DEHB); oxu-yazı öyrənməkdə davamlı çətinlik; tez yorulma, ayaqlarda zəiflik, pilləkən çıxmaqda çətinlik; «dalıb qalma» epizodları; yuxuda qəribə hərəkətlər və ya gecə qıcolma.

Adətən: mücərrəd düşüncə, müstəqillik, yuxu rejiminin gecəyə sürüşməsi (bioloji normadır, amma dərs vaxtı ilə ziddiyyət yaradır).

Nevroloqa göstərin: miqren bu yaşda tez-tez başlayır — ayda 4 və daha çox ağrılı gün, dərsdən qalma, ağrıkəsicilərin həftədə 2–3 dəfədən çox qəbulu; ilk qıcolma (yuxusuzluq və ekran bəzən tətikləyici olur); huşun itməsi epizodları (bayılma ilə qıcolmanı ayırmaq lazımdır); davamlı yorğunluq, yuxu pozuntuları; əl titrəməsi, hərəkət pozğunluqları; başgicəllənmə.

• Uşağın əvvəlki müayinə nəticələrini, EEQ və MRT-ni (varsa), dərman siyahısını gətirin.
• Qıcolma, titrəmə, tik və ya «dalıb qalma» epizodunu mümkünsə videoya çəkin: 20 saniyəlik video uzun təsvirdən daha dəyərlidir.
• Hamiləlik, doğuş, doğuş çəkisi və ilk aylar barədə qısa qeyd hazırlayın.
• Məktəb yaşlı uşaqda müəllimin qısa rəyi (diqqət, davranış, öyrənmə) faydalıdır.
• Uşağa müayinənin ağrısız olduğunu əvvəlcədən deyin; EEQ üçün hazırlıq qaydaları ayrıca verilib.