Uşaqlarda tiklər və qeyri-epileptik hərəkətlər

Tik qəfil, qısa, təkrarlanan hərəkət (göz qırpma, burun çəkmə, üz-boyun hərəkətləri, çiyin atma) və ya səsdir (boğaz təmizləmə, fınxırma, söz və ya səs təkrarı). Tiklər dalğavari gedir: həyəcan, yorğunluq və ekran onları artırır, diqqətin cəmləşdiyi fəaliyyət azaldır; uşaq onları qısa müddət saxlaya bilir. Meta-analizə görə keçici tik pozğunluğu uşaqların təxminən 3%-də, Turett sindromu (bir ildən çox davam edən motor və vokal tiklər) təxminən 0,8%-də rast gəlinir, oğlanlarda daha çox.

Nə vaxt müraciət etməli: tiklər 1 ildən çox davam edir, ağrı və ya zədə verir, uşağa, dərsə və ünsiyyətə mane olur, DEHB, obsessiv-kompulsiv əlamətlər və ya narahatlıqla müşayiət olunur, qəfil və şiddətli başlayıb.

Müalicə: beynəlxalq tövsiyələrə görə ilk addım valideynin, müəllimin və uşağın məlumatlandırılmasıdır — yüngül tiklər müalicə tələb etmir, yanaşı vəziyyətlər (DEHB, narahatlıq) mütləq qiymətləndirilir. Mane olan tiklərdə birinci seçim davranış terapiyasıdır (tiklər üçün kompleks davranış müdaxiləsi, CBIT); dərman yalnız orta və ağır tiklərdə, ailə ilə birlikdə qərar verilərək təyin olunur. EEQ tiklərin diaqnozu üçün göstəriş deyil.

Körpə və kiçik uşaqda bir neçə saniyəlik, «üşüyən adam» kimi başın, çiyinlərin və qolların əsməsi, çox vaxt həyəcan və sevinc anında, bəzən yemək vaxtı. Huş saxlanır, uşaq dərhal fəaliyyətinə davam edir, diqqəti yayındıranda kəsilir. Adətən 4–14 ay arasında başlayır və 3–7 yaşa qədər tamamilə keçir; EEQ normaldır. Bir sıra tədqiqatlarda bu uşaqların yarıdan çoxu əvvəlcə «epilepsiya» şübhəsi ilə göndərilib. Nevroloji müayinə normaldırsa və epizodlar tipikdirsə, əlavə müayinə və dərman lazım deyil. Ətraflı məqalə

6 ay – 5 yaşda, adətən ağlamaq, qorxu və ya ağrıdan sonra: uşaq nəfəsi verib tutur, göyərir (siyanotik tip) və ya solğunlaşır (solğun tip), bəzən qısa müddət huşunu itirir və boşalır. Epizod bir dəqiqədən az çəkir və uşaq tez özünə gəlir. Qorxulu görünsə də, xoşxassəlidir və beyinə zərər vermir. Dəmir çatışmazlığı tutmaları tezləşdirir: randomizə edilmiş tədqiqatda dəmir müalicəsi tutmaların tezliyini 88% azaldıb (plasebo ilə 6%). Ona görə qan analizi və dəmir çatışmazlığının müalicəsi müayinənin bir hissəsidir. Solğun tipli və ya tez-tez təkrarlanan tutmalarda ürək ritmi də yoxlanılır.

Yenidoğulmuş dövründə yuxuda qolların və ayaqların qısa, ritmik titrəmələri (xoşxassəli neonatal yuxu mioklonusu) oyananda dərhal kəsilir və EEQ normaldır; antiepileptik dərman vəziyyəti yaxşılaşdırmır, əksinə pisləşdirə bilər. Digər xoşxassəli hallar: gecə qorxuları və yuxuda gəzmə, yuxuya gedərkən sıçrayışlar, yeniyetmələrdə bayılma, kiçik uşaqlarda «xəyala dalma», qastroezofageal reflüksə bağlı boyun hərəkətləri (Sandifer).

Şübhə qalırsa, video-EEQ epizodu qeyd etməyə kömək edir. Qıcolma və epilepsiya