Uşaqlarda qıcolma və epilepsiya

Qıcolmanın növləri çoxdur və hamısı «yıxılıb əsmək» deyil:

• Generalizə tonik-klonik: huş itir, bədən gərilir, sonra ritmik əsir; dodaqlar göyərə bilər; sonra dərin yuxu.
• Absans: uşaq 5–15 saniyə «dalıb qalır», gözləri boşluğa baxır, çağıranda cavab vermir, sonra heç nə olmamış kimi davam edir. Gündə onlarla dəfə təkrarlana bilər və çox vaxt «diqqətsizlik» sayılır.
• Fokal: bədənin bir hissəsinin (əl, üz) əsməsi, qəribə hisslər, qorxu, avtomatik hərəkətlər (çeynəmə, əlləri ovuşdurma); huş qismən saxlanıla və ya itə bilər.
• Miokloniya: qəfil, qısa sıçrayış kimi hərəkətlər, çox vaxt səhər oyananda.
• Yuxuda tutmalar: gecə yuxudan oyanma, üz əzələlərinin dartılması, ağızdan köpük — bəzi uşaqlıq epilepsiyaları yalnız yuxuda özünü göstərir.

Uşaqlarda qıcolmaya bənzəyən, amma epilepsiya olmayan hallar çoxdur: körpələrdə xoşxassəli yuxu mioklonusu və titrəmə tutmaları, ağlayanda nəfəs tutma, bayılma, gecə qorxuları, tiklər, xəyala dalma. Bunların bir hissəsində EEQ normal olur və müalicə tələb etmir. Fərqi müayinə, epizodun təsviri və göstəriş olduqda video-EEQ müəyyən edir.

Beynəlxalq praktika standartına görə qızdırmasız ilk qıcolma keçirmiş uşaqda EEQ müayinənin standart hissəsidir; laborator analizlər və görüntüləmə (MRT) isə yalnız klinik göstəriş olduqda — fokal əlamətlər, müayinədə dəyişiklik, inkişaf geriliyi, 1 yaşdan kiçik uşaq — aparılır. Müayinənin əsas hissəsi söhbətdir: tutmadan əvvəl nə baş verib, nə qədər çəkib, uşaq sonra necə olub, yuxusuzluq və ya qızdırma olub, ailədə epilepsiya var.

ILAE təsnifatı üç səviyyədədir: tutmanın tipi (fokal, generalizə, naməlum başlanğıclı), epilepsiyanın tipi və mümkündürsə epilepsiya sindromu (məsələn, uşaqlıq absans epilepsiyası, özü keçən mərkəzi-temporal spayklı epilepsiya, yuvenil mioklonik epilepsiya). Sindrom müəyyən edildikdə proqnoz və dərman seçimi daha dəqiq olur. Səbəblər: genetik, struktur (doğuş zədəsi, inkişaf qüsuru), metabolik, infeksion, immun; bir çox uşaqda isə səbəb tapılmır, bu da proqnozun pis olması demək deyil.

Dərman nə vaxt başlanır

Adətən ikinci təhriksiz qıcolmadan sonra və ya ilk qıcolmada təkrarlanma riski yüksək olduqda. Dərman seçimi tutma tipinə, yaşa, cinsə və yanaşı vəziyyətlərə görə edilir; bir dərmanla başlanır, doza tədricən qaldırılır. Uşaqların əksəriyyətində tutmalar bir və ya iki dərmanla nəzarətə alınır.

Nəzarət

Tutma gündəliyi, yan təsirlərin izlənməsi, lazım gələndə qan analizi, EEQ ilə dinamika. Yuxu rejimi, dərmanın vaxtında qəbulu və tətikləyicilərdən (yuxusuzluq, bəzi uşaqlarda yanıb-sönən işıq) qaçma müalicənin bir hissəsidir.

Dərmanın dayandırılması

Uzun müddət (adətən 2 il) tutma olmadıqda, EEQ və sindrom nəzərə alınaraq dərmanın tədricən azaldılması müzakirə olunur. ILAE tərifinə görə yaşla keçən sindromlarda həmin yaş ötdükdə və ya 10 il tutmasız, son 5 ili dərmansız keçdikdə epilepsiya «həll olunmuş» sayılır.

Qıcolma zamanı: uşağı yan üstə uzandırın, ətrafı təhlükəsiz edin, başının altına yumşaq bir şey qoyun, ağzına heç nə qoymayın, hərəkətlərini saxlamayın, vaxtı qeyd edin, mümkünsə videoya çəkin. Qıcolmadan sonra uşaq yatarsa, yan üstə qoyub izləyin.