Uşaqlarda kəkələmə: səbəb, nə vaxt müraciət, müalicə

Kəkələmə nitqin axıcılığının pozulmasıdır: səslərin və hecaların təkrarı («m-m-mən»), səsin uzadılması, sözün ortasında ilişmə. Adətən 2–5 yaş arasında, nitqin sürətlə inkişaf etdiyi dövrdə başlayır. Epidemioloji icmala görə kəkələmənin başlanma riski əsasən 5 yaşa qədərdir, ömür boyu rast gəlinmə tezliyi 5%-dən yüksək ola bilər, lakin davamlı kəkələmənin yayılması 1%-dən azdır — yəni başlayan uşaqların böyük əksəriyyətində kəkələmə təbii şəkildə keçir.

Kəkələmə tərbiyə səhvi və ya «qorxudan» yaranmır; nitqi idarə edən beyin şəbəkələrinin inkişaf xüsusiyyətidir, ailəvi meyl var. Oğlanlarda daha çox davam edir.

Normal ilişmə, yoxsa kəkələmə?

2–4 yaşda bir çox uşaq sözləri və ifadələri təkrarlayır («mən... mən istəyirəm»), fikrini toplayana qədər «ə-ə» deyir. Bu, inkişaf ilişməsidir və gərginliksiz keçir. Kəkələmədə isə səs və heca səviyyəsində təkrarlar olur (üç və daha çox dəfə), səs uzadılır, söz blokda ilişir, üzdə və bədəndə gərginlik görünür, uşaq danışmaqdan çəkinməyə başlayır.

Nə vaxt gözləmək olmaz

Kəkələmə 6–12 aydan uzun davam edir və ya artır
3,5 yaşdan sonra başlayıb
Ailədə davamlı kəkələyən var
Uşaq danışmaqdan çəkinir, qaçır, əsəbiləşir
Bloklar, üz-boyun gərginliyi, göz qırpma müşayiət edir
Kəkələmə ilə birlikdə nitq geriliyi və ya başqa inkişaf problemi var
Kəkələmə qəfil, baş zədəsindən və ya xəstəlikdən sonra başlayıb (nevroloji müayinə üçün ayrıca göstəriş)

Nevroloq nə edir

Nevroloji müayinənin məqsədi kəkələmənin inkişaf xarakterli olduğunu təsdiqləmək və nadir səbəbləri (nevroloji xəstəlik, tiklər, eşitmə problemi, nitq geriliyinin başqa səbəbi) istisna etməkdir. İnkişaf tarixçəsi, nitq və motor bacarıqlar, eşitmə, diqqət və davranış qiymətləndirilir. Göstəriş olmadan EEQ və dərman lazım deyil. Sonra loqoped və lazım gələrsə psixoloq ilə birgə plan qurulur.

Müalicə

Erkən loqopedik proqramlar

Məktəbəqədər yaşda ən çox sübutu olan yanaşmalardan biri valideyn tərəfindən evdə tətbiq edilən, loqopedin istiqamətləndirdiyi davranış proqramlarıdır (məsələn, Lidcombe). Randomizə edilmiş tədqiqatda 3–6 yaşlı uşaqlarda 9 ay sonra kəkələnən hecaların payı proqram qrupunda 1,5%, nəzarət qrupunda 3,9% olub. Proqram uşağa «düzgün danış» demək deyil, axıcı danışığı təbii şəkildə gücləndirməkdir.

Məktəb yaşında

Böyük uşaqlarda məqsəd kəkələməni tamam yox etməkdən çox, onu idarə etməyi öyrənmək, danışıq qorxusunu azaltmaq və özünəinamı qorumaqdır. Loqopedik texnikalar və lazım gələrsə psixoloji dəstək birlikdə işlədilir.

Evdə nə kömək edir

Uşağın sözünü kəsməyin və sözü onun əvəzinə bitirməyin; özünüz yavaş və sakit danışın; gözünə baxıb nə dediyini dinləyin, necə dediyini yox; «yavaş danış», «nəfəs al» kimi göstərişlərdən çəkinin — onlar gərginliyi artırır; gün ərzində tələsməyən söhbət vaxtı ayırın.

Tez-tez verilən suallar

Kəkələmə özü keçər?

Erkən başlayan kəkələmədə təbii düzəlmə yüksəkdir. Amma hansı uşaqda keçəcəyini əvvəlcədən dəqiq demək olmur, ona görə 6–12 aydan uzun davam edən kəkələmədə gözləmək əvəzinə qiymətləndirmə və erkən proqram tövsiyə olunur.

Kəkələməyə dərman var?

Uşaqlarda kəkələmənin dərmanla müalicəsi standart deyil. Müalicənin əsası loqopedik proqramdır; nevroloq yanaşı vəziyyətləri (tiklər, diqqət pozğunluğu, narahatlıq) qiymətləndirir.

Uşaq ikidilli mühitdə böyüyür — bu, kəkələməyə səbəb olur?

İkidillilik kəkələmənin səbəbi deyil. Hər dildə eyni qaydalar — sakit, tələsməyən danışıq mühiti — tətbiq edilir.

Loqopedə, yoxsa nevroloqa getmək lazımdır?

Hər ikisinə: nevroloq başqa səbəbləri istisna edir və ümumi inkişafı qiymətləndirir, loqoped proqramı aparır. Birinci müraciət nevroloq və ya loqoped ola bilər.

Bu səhifədəki məlumat maarifləndirmə xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir. Uşağınızla bağlı narahatlığınız varsa, müayinəyə yazılın. Təcili hallarda 103 nömrəsinə zəng edin.

Uşaqlarda kəkələmə